Porównanie wartości odżywczych diety tradycyjnej, wegetariańskiej i wegańskiej u dzieci

Dzisiaj przedstawiam Wam wnioski mojej pracy licencjackiej. Opisałam tu jedynie jak dokładnie różnią się od siebie pod względem żywieniowym dieta tradycyjna, wegetariańska i wegańska u dzieci. Tym samym będzie można dostrzec wady i zalety każdej z tych diet, czy realizują zapotrzebowanie na wszystkie składniki odżywcze i czy są odpowiednie dla młodych organizmów.
Nie poruszałam tutaj wszystkich zagadnień, np. w jaki sposób należy bilansować poszczególne diety u dzieci, ponieważ musiałabym wstawić tutaj całą, 50-stronicową pracę :) Jeśli interesują kogoś źródła zamieszczonych niżej informacji, to można śmiało pisać- całe piśmiennictwo mam pod ręką :)

Odpowiednie żywienie i dobranie diety jest istotne dla zdrowia i poprawnego rozwoju dziecka. Dostarczenie energii i wszystkich niezbędnych składników odżywczych w fazie rozwoju organizmu zapewnia nie tylko prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny. Jest również skutecznym sposobem profilaktyki przeciw chorobom cywilizacyjnym, rozwijającym się w późniejszych etapach życia. Aby osiągnąć te cele niezbędne jest takie zbilansowanie diety, aby ta dostarczała składniki odżywcze w ilościach, które są odpowiednie dla płci, wieku i stopnia aktywności fizycznej dziecka.

Z roku na rok wegetarianizm i weganizm stają się coraz bardziej popularne. O ile żywienie wykluczające spożywanie mięsa oraz często nabiału i jaj u dorosłych nie jest już kontrowersyjne, o tyle stosowanie tych diet u dzieci nadal wzbudza najwięcej niepewności. Eliminacja wymienionych wyżej grup produktów spożywczych może teoretycznie powodować problemy z pokryciem zapotrzebowania na niezbędne dla dziecka składniki odżywcze, co jest szczególnie ważne w fazie wzrostu i rozwoju organizmu.

W 2013r. zostało przedstawione stanowisko Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Zdrowia w sprawie bezpieczeństwa stosowania żywienia wegetariańskiego u dzieci i młodzieży oraz możliwości stosowania żywienia wegetariańskiego w placówkach oświatowych i opiekuńczo-wychowawczych. Na chwilę obecną w Polsce jedynie dieta laktoowowegetariańska została uznana za bezpieczną dla dzieci.

„Wegetarianizm praktykowany w prawidłowy sposób jest zdrowy na wszystkich etapach życia. W połączeniu z aktywnym trybem życia dieta wegetariańska (laktoowowegetariańska) może być stosowana u dzieci, pod warunkiem prawidłowego jej zbilansowania, suplementacji witaminą B12 oraz dokonywania okresowej oceny rozwoju i wzrastania. (…) Jednocześnie, uprzejmie informuję, że dieta ściśle wegańska ze względu na niedostateczną wiedzę dotyczącą odpowiedniego jej zbilansowania, nie jest zalecana w żywieniu zbiorowym, szczególnie wśród dzieci i młodzieży”.

Natomiast wg American Dietetic Association, Dieteticians of Canada, British Dietetic Association, American Academy of Pediatrics i Canadian Pediatric Society wszystkie diety wegetariańskie, w tym wegańskie są odpowiednie na każdym etapie życia.

„Amerykańskie Stowarzyszenie Dietetyczne wyraża stanowisko, że odpowiednio zaplanowane diety wegetariańskie, w tym diety ściśle wegetariańskie, czyli wegańskie, są zdrowe, spełniają zapotrzebowanie żywieniowe i mogą zapewniać korzyści zdrowotne przy zapobieganiu i leczeniu niektórych chorób. Dobrze zaplanowane diety wegetariańskie są odpowiednie dla osób na wszystkich etapach życia, włącznie z okresem ciąży i laktacji, niemowlęctwa, dzieciństwa, dojrzewania oraz dla sportowców”

Diety wegetariańskie różnią się od tradycyjnych poziomem składników odżywczych. Z tych względów zbilansowane diety wegetariańskie posiadają szereg zalet zdrowotnych, które są bezpośrednim wynikiem wykluczenia mięsa, a także nabiału i jaj z diety.

Zostało udowodnione, że dieta wegetariańska zdecydowanie obniża ryzyko rozwoju otyłości, chorób przewlekłych (tj. niedokrwienna choroba serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu II) i niektórych nowotworów. Te walory zdrowotne są spowodowane niską gęstością energetyczną diety wegetariańskiej, wysoką gęstością odżywczą, ograniczoną zawartością nasyconych kwasów tłuszczowych, większym udziałem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, brakiem lub małą ilością cholesterolu, większym udziałem węglowodanów złożonych i włókna pokarmowego, większą podażą witaminy C, odpowiednim stosunkiem sodu do potasu.

Jednak eliminowanie tak dużych grup produktów spożywczych może powodować zwiększone ryzyko niedoborów niektórych składników mineralnych i witamin. Ponadto zwiększone spożycie importowanych warzyw i owoców przyczynia się do zakażeń mikroorganizmami.

Dieta tradycyjna, wegetariańska i wegańska różnią się od siebie rodzajem uwzględnianych grup produktów spożywczych. Jakość i ilość spożywanych pokarmów przez dzieci, a co za tym idzie, wartość energetyczna i odżywcza diety zależy głównie od wiedzy żywieniowej rodziców i realizowania wskazówek prawidłowego żywienia dzieci w praktyce, niezależnie od rodzaju stosowanej diety. Każda z tych diet, jeśli jest odpowiednio prowadzona i bilansowana, sprzyja prawidłowemu wzrostowi i rozwojowi dzieci. Wykazano, że dzieci na diecie wegańskiej i wegetariańskiej nie różnią się pod względem wysokości ciała od dzieci z układu odniesienia jakim były normy WHO. Nie wykazano również różnic w odniesieniu do masy ciała do wieku wzrostowego.

Przeciętnie dieta tradycyjna pokrywa zapotrzebowanie dzieci na energię. Coraz częściej zdarzają się jednak przypadki zbyt dużej wartości kalorycznej dziennych racji pokarmowych w tej grupie, co powoduje stale rosnący odsetek dzieci z nadwagą, który na ten moment wynosi ok 20%. Liczne badania wskazują, że dzieci na diecie wegetariańskiej także nie mają problemów z należytą podażą energii i średnio spożywają tyle samo kalorii, co ich rówieśnicy na diecie tradycyjnej. Dzieci na diecie wegańskiej mogą być narażone na zbyt małą wartość kaloryczną diety, dlatego należy zwrócić szczególną uwagę na odpowiednią podaż produktów o dużej gęstości energetycznej (nasiona, masła orzechowe) w codziennej diecie.

Dieta tradycyjna obfituje w źródła białka zwierzęcego. Tradycje kuchni polskiej i powszechne przekonanie, że mięso jest najbardziej wartościowym pożywieniem w diecie dzieci powoduje, że podaż tego składnika przekracza często o 2,5 razy jego zapotrzebowanie dla rosnących organizmów. Długotrwałe spożywanie nadmiernych ilości białka może zakwaszać organizm, podwyższać poziom homocysteiny i podnosić ryzyko rozwoju chorób metabolicznych. Jest już udowodnione, że dieta laktoowowegetariańska dostarcza odpowiednią dla dzieci ilość pełnowartościowego białka. Wiele badań wskazuje, że ilość spożywanego białka wśród wegańskich dzieci jest znacznie mniejsza, niż w grupach osób żywiących się tradycyjnie, lecz nadal pokrywa ona zapotrzebowanie i realizuje dolne granice normy na ten składnik. Badania wskazują, że dieta bezmięsna, obfitująca w różnorodne źródła białka roślinnego może dostarczyć wszystkich niezbędnych aminokwasów. Białka roślinne mają różną strawność. Białko sojowe jest wykorzystywane w równym stopniu, co białko pochodzenia zwierzęcego, lecz reszta nasion roślin strączkowych i białka zbóż są przyswajalne na poziomie maks. 50%. Odpowiednie dobieranie produktów i uzupełnianie ich o nabiał zapewnia dobre wykorzystanie białka przez organizm.

W prawidłowo zbilansowanej diecie dzieci węglowodany powinny dostarczać 45-65% energii z dziennej racji pokarmowej. Niektóre badania sugerują, że jedynie dzieci na diecie tradycyjnej charakteryzują się zbyt niską podażą węglowodanów w stosunku do innych składników odżywczych. Udowodniono także, że dzieci na dietach wegetariańskich spożywają o wiele więcej węglowodanów złożonych i mniej prostych, niż ich rówieśnicy na diecie tradycyjnej]. Dominującą różnicą między tymi dietami jest jednak spożycie błonnika. Wykazano, że dzieci na diecie tradycyjnej spożywają za mało włókna pokarmowego, z kolei wegetarianie realizują 150%, a weganie nawet do 250 % zapotrzebowania na ten składnik

Prawidłowa podaż tłuszczów powinna dostarczać maksymalnie 30% energii z dziennej racji pokarmowej. Istnieje wiele doniesień, które sugerują, że tradycyjna dieta dzieci dostarcza stanowczo za dużo tłuszczów. Wyniki analiz wskazują, że odsetek energii z tłuszczów wynosi u dzieci na diecie tradycyjnej, wegetariańskiej i wegańskiej, kolejno : 36%, 27% i 24%. Dieta wegetariańska dostarcza bardzo podobnych ilości tłuszczów, co dieta tradycyjna i przeciętnie dostarcza 30-31,5% energii z diety . U wegan jednak zostało stwierdzone znacznie niższe spożycie tłuszczów, niż u wegetarian i niewegetarian. Największe różnice między tymi grupami dotyczą ilościowego spożycia poszczególnych kwasów tłuszczowych. Dieta laktoowowegetariańska dostarcza o połowę mniej, a dieta wegańska 3 razy mniej nasycone kwasy tłuszczowe i kwasów tłuszczowych o konfiguracji trans, niż dieta tradycyjna u dzieci.

Przeciętnie dieta tradycyjna, wegetariańska i wegańska dostarczają wszystkich witamin rozpuszczalnych w wodzie w ilościach odpowiadających zapotrzebowaniu. Nie ma także problemu z podażą witaminy A, której ilości kilkakrotnie przekraczają zapotrzebowanie w analizowanych dietach. W tradycyjnej diecie dzieci jednak zostały wykryte niedobory witaminy D (której podaż pokrywała jedynie 20% zapotrzebowania) i witaminy E . Witamina D, razem z witaminą B12 są najczęściej niedoborowymi witaminami w dietach wegetariańskich. Spożycie tych składników jest o wiele mniejsze, niż na diecie tradycyjnej, dlatego należy rozpatrzyć indywidualnie potrzebę suplementacji tych składników.

Zarówno dieta tradycyjna, wegetariańska, jak i wegańska zapewniają odpowiednią podaż części składników mineralnych. Bez problemów realizowane jest zapotrzebowanie na magnez, fosfor i miedź. Jedynym pierwiastkiem, którego podaż jest za wysoka we wszystkich grupach to sód, którego nadmierne spożycie ma negatywne skutki zdrowotne. Zawartość sodu różni się jednak między tymi dietami – wegetarianie spożywają go znacznie mniej, niż osoby żywiące się tradycyjnie

Polskie badanie analizujące spożycie składników mineralnych w grupie wegetarian i niewegetarian potwierdziło, że „z wyjątkiem sodu, osoby stosujące diety wegetariańskie pobierały z dietą większe ilości makro- i mikroskładników w porównaniu z grupą odżywiającą się w sposób tradycyjny” . Najczęściej występujące niedobory wśród dzieci, bez względu na rodzaj stosowanej diety, zawężają się do podaży wapnia, żelaza i cynku. U około 80% dzieci stosujących dietę tradycyjną wykazano niedostateczną podaż wapnia wykazano niedostateczną podaż wapnia, a średnia spożycia tego pierwiastka w grupie dzieci w wieku 11-15 lat wynosiła 687 mg/dobę (norma to 1100-1300). Udowodniono, że spożycie wapnia u laktoowowegetarian jest bardzo podobne, a nawet wyższe, niż u niewegetarian, jednak także nie spełnia norm na zapotrzebowanie na ten składnik . Najmniejszym spożyciem wapnia odznaczają się dzieci na diecie wegańskiej, która często dostarcza poniżej 500mg/dzień tego pierwiastka. Jednak weganie mają także niższe zapotrzebowanie na wapń, więc aby zadbać o zdrowie i poprawny rozwój kości dzieci na diecie wegańskiej należy się skupić na systematycznej podaży ok 500mg Ca/dzień, dużej podaży warzyw i owoców, zapewnieniu odpowiedniej ilości witaminy D i regularnym ćwiczeniu.

Niedobór żelaza u dzieci na diecie tradycyjnej występuje bardzo często i jest skojarzony z ich preferencjami żywieniowymi. Wiele badań wykazało, że spożycie żelaza u wegetarian i wegan pokrywa zapotrzebowanie na ten pierwiastek i niejednokrotnie podaż żelaza jest u nich większa, niż u osób żywiących się tradycyjnie. Wiadomo także, że niedobór żelaza i następująca po nim anemia występują równie często u wegetarian, wegan i niewegetarian. Diety wegetariańskie jednak bardziej, niż dieta tradycyjna sprzyjają niedoborom cynku. Niektóre badania wskazują, że weganie i wegetarianie spożywają zdecydowanie za mało tego pierwiastka, jednak część z nich wykazuje, że laktoowowegetarianie spożywają cynk na poziomie bliskim dziennemu zapotrzebowaniu i podaż tego pierwiastka nie różni się od spożycia tego pierwiastka przez osoby na diecie tradycyjnej. Wegańskie dzieci mogą być także narażone na niedostateczną podaż jodu, jeśli w diecie nie są uwzględnione jego źródła takie, jak sól jodowana, czy wodorosty morskie.

Podsumowując, każda z omawianych diet może dostarczyć odpowiednich ilości energii i składników odżywczych. Żywienie dzieci, bez względu na rodzaj diety, wymaga od rodziców niezbędnej wiedzy żywieniowej, realizowania jej w praktyce i zrozumieniu, jak kluczową rolę odgrywa odpowiednia dieta w rozwoju dziecka. Stosowanie diet wegetariańskich u dzieci wymaga dodatkowo od ich rodziców świadomości występowania ewentualnych niedoborów i niekiedy potrzeby stosowania suplementów diety. Aby być pewnym, że dieta jest prawidłowo bilansowana, a dzieci są odpowiednio odżywione, rodzice powinni je zabierać na regularne kontrole lekarskie oraz w razie potrzeby konsultować się z dietetykiem.

Prawidłowe bilansowanie diety wegetariańskiej, czy wegańskiej u dzieci jest na pewno bardziej absorbujące i problematyczne, niż stosowanie żywienia tradycyjnego. Wynika to z braku jasnych stanowisk polskich środowisk naukowych i lekarskich oraz małej ilości publicznych placówek, takich jak szpitale i szkoły, które umożliwiają żywienie bezmięsne oraz dokształcanie z zakresu prawidłowego żywienia. Problemem jest również mała dostępność produktów oraz potraw wegetariańskich i wegańskich, co bardzo utrudnia odpowiednie prowadzenie tych diet przez rodziców.

Diana

13 myśli o “Porównanie wartości odżywczych diety tradycyjnej, wegetariańskiej i wegańskiej u dzieci

  1. Klaudia Ce mówi:

    Fajny wybór tematu pracy :)
    Można być wege i jednocześnie być zdrowym i szczęśliwym dzieckiem.
    Pozdrawiam
    Wegetarianka pomiędzy 5 a 20 rokiem życia, obecnie wszystkojedząca :)

  2. Hania mówi:

    Hej:-) Już od jakiegoś czasu tak sobie myśle: dlaczego wszelkie badania naukowe m. in. dotyczace wpływu diety na dzieciaki (i nie tylko) sprowadzaja się do:
    – oceny ich masy, jakby to tylko masa określała jakość naszego życia;
    – ewentualnie do oceny podaży niektórych elementów diety w stosunku do norm (gdzie normy też sa kwestia watpliwa), co też jakby nie określa jakości życia.
    Taki wniosek: może warto zaczać bardziej zwracać uwagę na jakość a nie na ilość! Przynajmniej na swoim podwórku.
    Bo kręgi naukowe wolno zmieniaja myślenie a I o zdrowia rozsadek tam ciężko;-)
    Pozdrawiam serdecznie,
    Hania

    • Diana mówi:

      Ocena rozwoju dzieci musi się opierać na wartościach mierzalnych- tylko w ten sposób można uzyskać wiarygodne porównanie. Zwracanie uwagi na jakość, a nie ilość- tak jak napisałaś- może być bardzo subiektywne. Dieta wegańska już z samej definicji jest o wiele mniej kaloryczna, niż dieta tradycyjna, stąd dość uzasadniona obawa o niską masę ciała i wzrost.
      Z drugiej strony normy na składniki odżywcze zostały opracowane na podstawie uśrednionego zapotrzebowania mierzonego dla populacji polskiej ( w zależności od wieku, płci i aktywności fizycznej). Nikt nie mierzy zapotrzebowania dla poszczególnych osób, dlatego nawet jeśli zapotrzebowanie na składniki odżywcze różni się trochę między poszczególnymi osobami, to porównanie np. własnej podaży z opracowanymi normami daje najlepszy obraz na to, czy dieta jest odpowiednia i pokrywa potrzeby odżywcze organizmu :)

Dodaj komentarz